MPSC Group B Recruitment 2026 – महाराष्ट्र राज्यातील स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या हजारो विद्यार्थ्यांसाठी २०२६ हे वर्ष अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे. महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाने (MPSC) ‘महाराष्ट्र गट-ब (अराजपत्रित) सेवा संयुक्त मुख्य परीक्षा २०२५’ ची अधिकृत अधिसूचना प्रसिद्ध केली असून, याद्वारे प्रशासनातील अत्यंत महत्त्वाच्या ७५८ रिक्त जागा भरल्या जाणार आहेत.
या लेखामध्ये आपण या महाभरतीचा संपूर्ण आढावा घेणार आहोत. पदनिहाय जागा, आवश्यक शैक्षणिक पात्रता, शारीरिक निकष, सुधारित परीक्षा पद्धत, वेतनमान आणि अर्ज करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया यावर आपण या १५०० शब्दांच्या विशेष लेखामध्ये चर्चा करूया.
१. MPSC गट-ब भरती २०२६: एक दृष्टीक्षेप (Overview)
ही भरती प्रक्रिया ‘संयुक्त परीक्षा’ (Combined Examination) म्हणून ओळखली जाते. पूर्वी या पदांसाठी वेगवेगळ्या परीक्षा घेतल्या जात असत, परंतु आता प्रशासकीय सुलभतेसाठी एकच पूर्व परीक्षा घेतली जाते.
| भरतीचे मुख्य अंग | तपशील |
| जाहिरात दिनांक | ०७ एप्रिल २०२६ |
| पदांचे नाव | PSI, STI, ASO आणि दुय्यम निबंधक |
| एकूण रिक्त पदे | ७५८ जागा |
| नोकरीचा दर्जा | अराजपत्रित, गट-ब (Non-Gazetted, Group-B) |
| निवड प्रक्रिया | पूर्व परीक्षा, मुख्य परीक्षा आणि (PSI साठी) शारीरिक चाचणी व मुलाखत |
| अर्ज करण्याची मुदत | ०८ एप्रिल ते २२ एप्रिल २०२६ |
२. रिक्त पदांचे सविस्तर वर्गीकरण (Detailed Vacancy Breakup)
यावर्षीच्या जाहिरातीत पदांची संख्या पाहता, पोलीस उपनिरीक्षक आणि राज्य कर निरीक्षक पदासाठी मोठी संधी आहे.
अ) सहायक कक्ष अधिकारी (ASO) – ०३ जागा
हे पद प्रामुख्याने मुंबईतील ‘मंत्रालय’ आणि महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या कार्यालयात असते. मंत्रालयातील फाईल्सची हाताळणी, धोरण निश्चितीमध्ये मदत करणे ही या पदाची मुख्य कर्तव्ये असतात. जरी यावर्षी जागा कमी असल्या, तरी हे पद अत्यंत प्रतिष्ठेचे मानले जाते.
ब) राज्य कर निरीक्षक (STI) – २७९ जागा
राज्याच्या अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाची भूमिका बजावणारे हे पद आहे. वस्तू व सेवा कर (GST) विभागांतर्गत व्यापाऱ्यांच्या नोंदी तपासणे, कर संकलन करणे आणि करचोरी रोखणे ही कामे या अधिकाऱ्याला करावी लागतात. २७९ ही संख्या गेल्या काही वर्षांतील मोठी संख्या आहे.
क) पोलीस उपनिरीक्षक (PSI) – ३९२ जागा
सर्वात जास्त आकर्षण असलेले हे पद आहे. गृह विभागांतर्गत पोलीस ठाण्यात गुन्ह्यांचा तपास करणे, कायदा व सुव्यवस्था राखणे ही कामे PSI ला करावी लागतात. ३९२ जागांमुळे वर्दीचे स्वप्न पाहणाऱ्या तरुणांच्या आशा पल्लवित झाल्या आहेत.
ड) दुय्यम निबंधक (श्रेणी-१) / मुद्रांक निरीक्षक – ८४ जागा
नोंदणी व मुद्रांक विभागांतर्गत जमिनीचे व्यवहार, दस्तऐवज नोंदणी आणि मुद्रांक शुल्काची वसुली पाहणे ही या पदाची जबाबदारी असते. हे पद महसूल विभागाशी संबंधित असल्याने ग्रामीण आणि शहरी दोन्ही भागात याला मोठे महत्त्व आहे.
३. पात्रता निकष (Eligibility Criteria)
MPSC ने या परीक्षेसाठी शैक्षणिक आणि वयाचे निकष अत्यंत स्पष्ट केले आहेत:
शैक्षणिक पात्रता:
- पदवी: उमेदवाराकडे कोणत्याही मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी (Graduation) असणे आवश्यक आहे. पदवीच्या शेवटच्या वर्षाला असणारे उमेदवार पूर्व परीक्षेला बसू शकतात, परंतु मुख्य परीक्षेचा अर्ज भरताना पदवी पूर्ण असणे अनिवार्य आहे.
- मराठीचे ज्ञान: महाराष्ट्र शासनाच्या नियमानुसार उमेदवाराला मराठी भाषेचे ज्ञान असणे आवश्यक आहे.
वयोमर्यादा (Age Limit as of 01 July 2026):
- किमान वय: १८ वर्षे (PSI साठी १९ वर्षे).
- कमाल वय (खुला प्रवर्ग): ३८ वर्षे.
- मागासवर्गीय/आ.दु.घ./अनाथ: ४३ वर्षे (५ वर्षांची सूट).
- प्राविण्यप्राप्त खेळाडू: ४३ वर्षे.
- दिव्यांग उमेदवार: ४५ वर्षे (केवळ ASO, STI आणि दुय्यम निबंधक पदासाठी).
- माजी सैनिक: सेवा कालावधी + ३ वर्षे.
४. शारीरिक पात्रता निकष (Physical Standards – Only for PSI)
पोलीस उपनिरीक्षक पदासाठी लेखी परीक्षेसोबतच शारीरिक सुदृढता महत्त्वाची असते:
पुरुष उमेदवार:
- उंची: किमान १६५ सें.मी. (अनवाणी).
- छाती: न फुगवता ७९ सें.मी. आणि फुगवण्याची क्षमता किमान ५ सें.मी. असावी.
महिला उमेदवार:
उंची: किमान १५७ सें.मी. (अनवाणी).
५. परीक्षेचे टप्पे आणि स्वरूप (Exam Structure)
ही परीक्षा अत्यंत स्पर्धात्मक असते आणि तीन मुख्य टप्प्यांत विभागलेली असते:
टप्पा १: संयुक्त पूर्व परीक्षा (१०० गुण)
सर्व चारही पदांसाठी एकच संयुक्त पूर्व परीक्षा घेतली जाते.
- वेळ: ६० मिनिटे.
- स्वरूप: वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (Objective MCQ).
- विषय: इतिहास, भूगोल, अर्थशास्त्र, राज्यशास्त्र, सामान्य विज्ञान, अंकगणित, बुद्धिमत्ता आणि चालू घडामोडी.
- Negative Marking: चुकीच्या उत्तरासाठी १/४ (०.२५) गुण वजा केले जातात.
टप्पा २: संयुक्त मुख्य परीक्षा (४०० गुण)
पूर्व परीक्षेतून पदांच्या संख्येनुसार ठराविक पट उमेदवार मुख्य परीक्षेसाठी पात्र ठरवले जातात.
- पेपर १ (२०० गुण): मराठी आणि इंग्रजी भाषा (व्याकरण, शब्दसंग्रह, उतारा).
- पेपर २ (२०० गुण): सामान्य क्षमता चाचणी आणि पदाशी संबंधित विशेष माहिती (उदा. PSI साठी कायदे, STI साठी अर्थशास्त्र).
टप्पा ३: शारीरिक चाचणी आणि मुलाखत (केवळ PSI साठी)
- शारीरिक चाचणी: ही चाचणी आता केवळ ‘पात्रता’ (Qualifying) स्वरूपाची आहे. यामध्ये किमान ७० गुण मिळवणे आवश्यक आहे.
- मुलाखत: ४० गुण.
६. वेतनमान आणि भत्ते (Pay Scale)
निवड झालेल्या उमेदवारांना सातव्या वेतन आयोगानुसार खालीलप्रमाणे पगार मिळतो:
- मूळ वेतन (Basic): ३८,६०० – १,२२,८०० (S-14 श्रेणी).
- एकूण वेतन: महागाई भत्ता (DA), घरभाडे भत्ता (HRA) आणि इतर भत्ते मिळून सुरुवातीचा पगार साधारण ६०,००० ते ६५,००० रुपयांच्या दरम्यान असतो.
७. सविस्तर अभ्यासक्रम (Syllabus Highlights)
- इतिहास: आधुनिक भारताचा विशेषतः महाराष्ट्राचा इतिहास.
- भूगोल: महाराष्ट्राच्या भूगोलाचा विशेष अभ्यास (नद्या, पर्वत, हवामान, लोकसंख्या).
- राज्यशास्त्र: भारतीय राज्यघटना, ग्रामप्रशासन, पंचायत राज.
- अर्थशास्त्र: भारतीय अर्थव्यवस्था, बँकिंग, शासकीय बजेट, पंचवार्षिक योजना.
- सामान्य विज्ञान: भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, प्राणीशास्त्र, वनस्पतीशास्त्र आणि आरोग्यशास्त्र.
८. ऑनलाईन अर्ज करण्याची प्रक्रिया (Step-by-Step Guide)
अर्ज करताना तांत्रिक चूक टाळण्यासाठी खालीलप्रमाणे प्रक्रिया पूर्ण करा:
- प्रोफाईल निर्मिती: mpsconline.gov.in वर जाऊन आपली वैयक्तिक, शैक्षणिक आणि जात विषयक माहिती भरून प्रोफाईल पूर्ण करा.
- कागदपत्रे अपलोड: १० वी, १२ वी, पदवी प्रमाणपत्रे, डोमिसाईल आणि आवश्यक असल्यास नॉन-क्रिमिलेयर प्रमाणपत्र स्कॅन करून अपलोड करा.
- अर्ज सादर करा: ‘Online Application’ मध्ये जाऊन चालू जाहिरात निवडा आणि केंद्र (Center) निवडून अर्ज सबमिट करा.
- शुल्क भरा: डेबिट/क्रेडिट कार्ड किंवा UPI द्वारे परीक्षा शुल्क भरा.
खुला प्रवर्ग: ५४४/- रुपये.
मागासवर्गीय: ३४४/- रुपये.
प्रिंट: अर्जाची प्रिंट पीडीएफ स्वरूपात जपून ठेवा.
९. तयारीसाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स (Success Strategy)
- मागील प्रश्नपत्रिका: गेल्या ५ वर्षांच्या प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण करा. यामुळे प्रश्नांचे स्वरूप समजते.
- चालू घडामोडी: दररोज वर्तमानपत्र वाचण्याची सवय लावा. ‘लोकसत्ता’ किंवा ‘महाराष्ट्र टाइम्स’ मधील संपादकीय पाने अभ्यासा.
- वेळेचे नियोजन: पूर्व परीक्षेत ६० मिनिटांत १०० प्रश्न सोडवायचे असतात, त्यामुळे गती (Speed) आणि अचूकता (Accuracy) यांचा सराव करा.
- उजळणी (Revision): नवीन वाचण्यापेक्षा वाचलेल्या माहितीची वारंवार उजळणी करणे यशासाठी आवश्यक आहे.
१०. MPSC गट-ब परीक्षेसाठी सर्वोत्तम पुस्तकांची यादी (Best Books for MPSC Group B)
कोणत्याही परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी योग्य साहित्याची निवड करणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. MPSC संयुक्त पूर्व आणि मुख्य परीक्षेसाठी तज्ज्ञांनी सुचवलेली काही महत्त्वाची पुस्तके खालीलप्रमाणे आहेत. तुम्ही ही पुस्तके खालील लिंकवरून थेट घरबसल्या खरेदी करू शकता:
अ) पूर्व परीक्षेसाठी आवश्यक पुस्तके:
इतिहास (History): महाराष्ट्राच्या इतिहासासाठी डॉ. कठारे किंवा अनिल गाठाळ यांचे पुस्तक सर्वोत्तम मानले जाते. तसेच ११ वी स्टेट बोर्डाचे जुने पुस्तक वाचणे अनिवार्य आहे. 👉
भूगोल (Geography): महाराष्ट्राच्या भूगोलासाठी ए. बी. सवदी (Deepstambh Publication) यांचे पुस्तक सर्वात जास्त विश्वसनीय आहे. नकाशा वाचनासाठी हे उत्तम आहे. 👉
राज्यशास्त्र (Polity): भारतीय राज्यघटनेसाठी एम. लक्ष्मीकांत (मराठी अनुवाद) किंवा रंजन कोळंबे यांचे पुस्तक अत्यंत उपयुक्त आहे. 👉
अर्थशास्त्र (Economics): भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या मूलभूत संकल्पना स्पष्ट करण्यासाठी रंजन कोळंबे किंवा किरण देसले (Deepstambh) यांचा भाग-१ वापरावा. 👉
ब) मुख्य परीक्षेसाठी (मराठी व इंग्रजी):
मराठी व्याकरण: मो. रा. वाळंबे यांचे ‘सुगम मराठी व्याकरण आणि लेखन’ हे पुस्तक या परीक्षेचा कणा आहे. 👉
इंग्रजी व्याकरण: इंग्रजी व्याकरणासाठी बाळासाहेब शिंदे किंवा पाल अँड सुरी यांचे पुस्तक अभ्यासावे. 👉
क) सराव प्रश्नपत्रिका (PYQ):
MPSC मध्ये मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिकांचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. यासाठी लोकसेवा पब्लिकेशन किंवा ज्ञानदीप यांचे प्रश्नसंच नक्की वापरा. 👉
👉
महत्त्वाचे दुवे (Important Links):
- ऑनलाईन अर्ज लिंक: येथे क्लिक करा
- अधिकृत जाहिरात PDF: येथे क्लिक करा
- आमच्या वेबसाईटवरील मोफत नोट्स: येथे क्लिक करा
आमच्याशी कनेक्ट व्हा आणि मिळवा सर्व अपडेट्स सर्वात आधी!
तुम्ही स्पर्धा परीक्षेची तयारी करत असाल, तर आमचे सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म तुमच्यासाठी माहितीचा खजिना आहेत:
📢 WhatsApp Channel: सर्व जाहिराती, निकाल आणि अभ्यासाचे साहित्य थेट व्हॉट्सॲपवर मिळवण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा किंवा उजव्या कोपऱ्यातील हिरव्या (WhatsApp) आयकॉनवर क्लिक करा.
🔵 Telegram Channel: स्पर्धा परीक्षेच्या अपडेट्ससाठी आमचे अधिकृत टेलिग्राम चॅनेल जॉईन करा.
🔔 नोटिफिकेशन मिळवा: सर्वात आधी अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या वेबसाईटवरील लाल रंगाचा ‘Bell Icon’ नक्की प्रेस करा.
निष्कर्ष
MPSC Group B Bharti 2026 ही राज्यातील पदवीधर तरुणांसाठी अधिकारी बनण्याची एक सुवर्णसंधी आहे. ७५८ जागांची ही महाभरती पुढील अनेक वर्षांचे भवितव्य ठरू शकते. पात्र उमेदवारांनी २२ एप्रिल २०२६ पूर्वी आपले अर्ज सादर करावेत आणि जिद्दीने तयारीला लागावे.
Disclaimer
ही माहिती केवळ मार्गदर्शनासाठी आहे. अर्जातील अटी, शर्ती आणि जागांची संख्या यामध्ये बदल करण्याचा अधिकार आयोगाकडे आहे. अधिकृत माहितीसाठी कृपया MPSC च्या वेबसाईटवरील मूळ जाहिरात काळजीपूर्वक वाचावी.
